Ιδέες για εξερεύνηση στη φύση με τη γιαγιά και τον παππού όλες τις εποχές του χρόνου

Η αλληλεπίδραση με τη γιαγιά και τον παππού μέσα από δραστηριότητες στη φύση ή σε εξωτερικούς χώρους αναφέρεται συχνά ως τόπος, όπου οι δύο γενιές συναντιούνται για να περάσουν κοινό δημιουργικό χρόνο.

Συχνά, η γιαγιά ή ο παππούς γνωρίζουν πολλά για τον κόσμο της φύσης. Έχουν συνδεθεί μαζί της με βιωματικό τρόπο, στον δρόμο της επιστροφής από το σχολείο, στα παιχνίδια και τα διαλείμματα, στον ελεύθερο χρόνο εκείνα τα απογεύματα που έμοιαζαν να κρατούν αιώνες. Αλλά και μέσα από την εργασία στο χωράφι, στο μικρό περιβόλι που τους προσφέρει τα απαραίτητα για το τραπέζι, στις γλάστρες που με καμάρι και περίσσια προσοχή φροντίζουν στα πολύβουα μπαλκόνια της πόλης. Ακόμα και όταν οι γνώσεις για τη ζωή στη φύση είναι περιορισμένες, το φυσικό περιβάλλον από μόνο του αποτελεί έναν αγαπημένο τόπο συνεύρεσης με τα εγγόνια. Ενδυναμώνει σωματικά τους ίδιους και τις ίδιες και ενισχύει τις γνωστικές τους λειτουργίες, ενώ για τα ίδια τα παιδιά αποτελεί έναν χώρο ελευθερίας, ανάπτυξης της ανεξαρτησίας και αυτονομίας. Ευρήματα από έρευνες τονίζουν τη σημασία του κοινού παιχνιδιού σε εξωτερικούς χώρους καθώς οι παππούδες και οι γιαγιάδες καλλιεργούν και ενδυναμώνουν τη σχέση τους με τα μικρά τους εγγόνια. Το παιχνίδι στη φύση μπορεί να ενισχύσει τα αμοιβαία θετικά συναισθήματα μεταξύ των γενεών και να προσφέρει μια ευχάριστη δραστηριότητα που υποστηρίζει τόσο την υγιή ανάπτυξη των παιδιών όσο και την ομαλή γήρανση.

Πώς μπορούν να μοιραστούν οι δύο γενιές αυτές τις γνώσεις; Πώς αυτό μπορεί να γίνει με έναν τρόπο που να εμπλέκει βιωματικά το μικρό παιδί που στριφογυρίζει ανάμεσά τους; Ακολουθούν κάποιες πρακτικές ιδέες για κοινές ανακαλύψεις στη φύση ή στο πάρκο ή ακόμα και στο μπαλκόνι! Αν και όλες οι εποχές είναι κατάλληλες για την ενεργή παρουσία μας στη φύση, κάθε μία από αυτές προσφέρεται για διαφορετικές περιπέτειες:

Φθινόπωρο

• Τέχνη στη φύση: Μαζεύουμε πεσμένα στο έδαφος καφέ φύλλα, από διαφορετικά είδη δέντρων ή θάμνων, και με αυτά σχηματίζουμε το περίγραμμα από ένα αγαπημένο είδος πουλιού της εποχής, του Κότσυφα.

Πληροφορία που μπορούμε να μοιραστούμε: Οι Κότσυφες είναι εύκολα αναγνωρίσιμοι επισκέπτες με χαρακτηριστικό κατάμαυρο φτέρωμα, κίτρινο δαχτυλίδι και κίτρινο ράμφος (τα αρσενικά).Κάνουν αισθητή την παρουσία τους νωρίς τον χειμώνα, σε πάρκα και αυλές.

• Ο μικρόκοσμος δίπλα μας: Ψάχνουμε για σαλιγκάρια ή για γυμνοσάλιαγκες που κάνουν την εμφάνισή τους μία βροχερή ημέρα. Παρατηρούμε το ίχνος (βλέννα) που αφήνουν πίσω τους. Σηκώνουμε (προσεκτικά) πέτρες, τούβλα ή μία γλάστρα για να εντοπίσουμε έναν ονίσκο, ένα ακίνδυνο ισόποδο που αμέσως θα γίνει μπαλίτσα στην παλάμη μας!

Πληροφορία που μπορούμε να μοιραστούμε: Στα σαλιγκάρια, οι δύο πάνω κεραίες λειτουργούν σαν τα δικά μας μάτια, αν πλησιάσετε το χέρι σας κοντά σε αυτές αμέσως θα τραβηχτούν πίσω! Οι ονίσκοι είναι γνωστοί με πολλές ονομασίες: γαϊδουρόμπαλες, γουρουνάκια, γουρουνίτσες, καβρομαμούνες, καβουρίτσες, σφαιρούλες. Εσείς, με ποιο όνομα τους γνωρίζετε;

Χειμώνας

• Οι «αόρατοι» επισκέπτες: Αναζητούμε ίχνη ζώων, όπως φαγωμένα φύλλα (από κάποια κάμπια από την περασμένη άνοιξη), χνάρια από μικρά θηλαστικά στη λάσπη (κουνάβια, ασβούς, νυφίτσες ακόμα και γάτες!), μισοφαγωμένους καρπούς, τσόφλια από αυγά που πέφτουν από φωλιές πουλιών, ακόμα και ήχους πουλιών! Όποιος βρει τα περισσότερα ίχνη, κερδίζει!

Πληροφορία που μπορούμε να μοιραστούμε: Τα ζώα αφήνουν μία ποικιλία από ίχνη στο έδαφος, τα οποία οι επιστήμονες ονομάζουν «βιοδηλωτικά ίχνη». Για εμάς, αυτά αποτελούν έναν καλό τρόπο να μάθουμε ποιοι είναι οι γείτονές μας στη φύση! Για παράδειγμα, ένα μισοφαγωμένο κυπαρισσόμηλο φανερώνει την παρουσία Πράσινων Παπαγάλων στη γειτονιά μας!

• Παρατήρηση πουλιών: Παρατηρούμε τα πουλιά που επισκέπτονται την αυλή ή το μπαλκόνι μας και αποτυπώνουμε τον αγαπημένο μας επισκέπτη σε μία ζωγραφιά. Μπορούμε να εμπλουτίσουμε τη ζωγραφιά προσθέτοντας στοιχεία από τον βιότοπο του είδους: την αυλή μας, το πάρκο, το δάσος ή όποιο άλλο μέρος επισκεφθήκαμε.

Πληροφορία που μπορούμε να μοιραστούμε: Σε μία χειμωνιάτικη ημέρα σε ένα πάρκο ή στην αυλή ή ακόμα και στο μπαλκόνι, είναι πιθανό να παρατηρήσουμε πουλιά, όπως ο Καρβουνιάρης, ο Κοκκινολαίμης, ο Σπίνος και ο Κότσυφας.

Άνοιξη

• Χρώμα παντού: Την άνοιξη, κήποι, αυλές, μπαλκόνια και πάρκα γεμίζουν με αγριολούλουδα που έχουν την τιμητική τους! Πόσα διαφορετικά χρώματα στα άνθη τους μπορείς να παρατηρήσεις; Όποιος βρει πρώτος τα περισσότερα χρώματα κερδίζει! Μπορούμε να γράψουμε τα χρώματα σε ένα χαρτί και να κυκλώνουμε όποιο βρίσκουμε κάθε φορά ή να φωτογραφίζουμε τα άνθη.

Πληροφορία που μπορούμε να μοιραστούμε: Τα αγριολούλουδα είναι ποώδη φυτά που φυτρώνουν χαμηλά στο έδαφος. Αναζητήστε το πορτοκαλί άνθος της Καλέντουλας ή του Κρίνου, το λευκό της Κάππαρης, της Μαργαρίτας, του Ασφόδελου ή του Νάρκισσου, το κόκκινο της Παπαρούνας ή της Τουλίπας, το μωβ της Καμπανούλας, της Ανεμώνης, της Ίριδας, της Μολόχας ή του Κυκλάμινου.

• Χέρια στο χώμα: Προμηθευόμαστε θήκες φύτευσης σπόρων (ή μικρές γλάστρες), χώμα και σπόρους. Βυθίζουμε λίγους σπόρους σε κάθε θήκη που έχουμε πρώτα γεμίσει με χώμα και δροσίζουμε με λίγο νερό.

Πληροφορία που μπορούμε να μοιραστούμε: Την άνοιξη μπορούμε να αξιοποιήσουμε σπόρους από βότανα, όπως είναι ο βασιλικός, το θυμάρι και το δεντρολίβανο και να μοιραστούμε ιδέες για συνταγές!

Καλοκαίρι

• Βραχιόλι αναμνήσεων: Φτιάξτε ένα βραχιόλι από χαρτοταινία και δέστε το γύρω από τον καρπό του παιδιού (με την πλευρά που κολλάει να κοιτάει προς τα έξω). Μαζέψτε ό,τι φυσικά υλικά ξεχωρίσετε σε μία σύντομη βόλτα (ένα μικροσκοπικό ξυλαράκι, μία μικρή πετρούλα, ένα μικρό φύλλο) και κολλήστε τα στο βραχιόλι σας!

Πληροφορία που μπορούμε να μοιραστούμε: Εστιάζουμε σε υλικά που βρίσκουμε στο έδαφος και αποφεύγουμε να κόβουμε λουλούδια, να σπάμε κλαδάκια ή να κόβουμε φύλλα, καθώς όλα αυτά έχουν ζωή!

• Πειράματα στη φύση: Εντοπίστε μία μυρμηγκοφωλιά, τοποθετήστε λίγη ζάχαρη κοντά της και αφήστε τα παιδιά να παρατηρήσουν τι συμβαίνει, ιδανικά με τη χρήση ενός μεγεθυντικού φακού.

Πληροφορία που μπορούμε να μοιραστούμε: Τα μυρμήγκια εργάζονται όλα μαζί ως ομάδα. Είναι παμφάγα, ενώ έχουν ιδιαίτερη προτίμηση στα ζαχαρούχα τρόφιμα!

Στο σπίτι

Το κουτί του θησαυρού: Πάρτε ένα κουτί παπουτσιών, διακοσμήστε το με αποκόμματα εφημερίδων, γράμματα από περιοδικά, ζωγραφιές, αυτοκόλλητα ή ό,τι άλλο σας αρέσει. Εκεί, μπορείτε να φυλάξετε όλους τους «θησαυρούς της φύσης» από τις κοινές σας εξορμήσεις!

Πηγές

LIPU (2024). Μαζί στη Φύση. Πέρα από τη γνώση. Παιχνίδια και δραστηριότητες για όλες τις οικογένειες. Αθήνα: Ελληνική Ορνιθολογική Εταιρεία.

McAnulty, D. (2023). Παιδί της φύσης. Ένα ταξίδι στον κόσμο γύρω μας. Αθήνα: Εκδόσεις Πατάκη.

Duflos, M., Lane, J. & Brussoni, M. (2023). Motivations and challenges for grandparent–grandchild outdoor play in early childhood: Perception of Canadian grandparents. Family Relations. 10.1111/fare.12952.

Varela, S., et al. (2021). Leisure Spaces Shared by Grandparents and Grandchildren in Northern Spain. Sustainability, 13(16), 9191. https://doi.org/10.3390/su13169191

Alonso Ruiz, R. A., Sanz Arazuri, E., Sáenz de Jubera Ocón, M., Valdemoros San Emeterio, M. Á., & Ponce de León Elizondo, A. (2024). Do Grandparents Contribute to Their Grandchildren’s Learning through Shared Leisure Activities? Education Sciences, 14(1), 84. https://doi.org/10.3390/educsci14010084

Gremeaux, V., Gayda, M., Lepers, R., Sosner, P., Juneau, M., & Nigam, A. (2012). Exercise and longevity. Maturitas, 73(4), 312–317.

doi.org/10.1016/j.maturitas.2012.09.012